การหนีภาษี การเลี่ยงภาษี การวางแผนภาษี ต่างกันอย่างไร?

'ภาษีกับความตายคือสองสิ่งที่แม้อยากหนี เราก็หนีไม่พ้น'

วลีที่เตือนใจให้เราระลึกถึงความสำคัญของการจัดการภาษีจาก เบนจามิน แฟรงคลิน (Benjamin Franklin)

ดังนั้น วันนี้เราลองมาดูกันดีกว่าว่า จริงๆ แล้ว “การหนีภาษี” “การเลี่ยงภาษี” และ “การงางแผนภาษี” ต่างกันอย่างไร?

1. การหนีภาษี (Tax Evasion)

คือ การจงใจที่จะ “ไม่จ่ายภาษี” ซึ่งเป็นการกระทำที่ฝ่าฝืนกฎหมาย หรือผิดกฎหมายนั่นเอง ยกตัวอย่าง การหนีภาษีที่ทำได้ง่ายๆ คือ การรู้ว่าตัวเองมีรายได้ แต่ไม่ยื่นภาษี เพื่อจะได้ไม่ต้องจ่ายภาษีตามกฎหมาย หรือจะเป็นการปกปิดความจริงเกี่ยวรายได้ที่มี การปลอมแปลงเอกสารทางการเงิน ล้วนเป็นการ “หนีภาษี” ทั้งสิ้น

ซึ่งบทลงโทษของการหนีภาษีก็มีทั้งโทษทางแพ่ง เช่น การเสียเงินเพิ่ม การเสียเบี้ยปรับ รวมทั้งยังมีโทษทางอาญา ตั้งแต่การปรับ จำคุก หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามความรุนแรงของแต่ละเคส

2. การเลี่ยงภาษี (Tax Avoidance)

คือ การใช้ช่องว่างทางกฎหมาย โดยการบิดเบือนเพื่อลดภาระภาษี โดยอาศัยความไม่ชัดเจนของกฎระเบียบ เช่น

(1) การก่อตั้งคณะบุคคลหลายๆ คณะ เพื่อแตกฐานเงินได้ให้เล็กลง

โดยมีชื่อตนเองในทุกคณะ ซึ่งจะทำให้เสียภาษีน้อยลง และยังสามารถหักค่าใช้จ่ายในแต่ละคณะได้อีก

(2) ประกาศขายที่ดินเปล่า

ทั้งที่ข้อเท็จจริงแล้ว เป็นการขายที่ดินพร้อมบ้าน แต่แบ่งแยกเป็น 2 สัญญา คือสัญญาซื้อขายที่ดิน กับสัญญาว่าจ้างปลูกบ้าน เพื่อเลี่ยงภาษีรายได้ในส่วนของการปลูกบ้านที่ไม่ต้องจ่ายให้กับรัฐ

แม้การเลี่ยงภาษีจะดูเหมือนไม่ผิดกฎหมายโดยตรง แต่มีความเสี่ยงสูงที่จะถูกตรวจสอบ และอาจถูกดำเนินคดีในภายหลัง ถ้าพบเจตนาในการทำผิดกฎหมาย

3. การวางแผนภาษี (Tax Planning)

คือ การบริหารจัดการภาระภาษีที่จะเกิดขึ้นอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ซึ่งประเด็นนี้จะพิจารณาถึงความถูกต้องทางกฎหมายมาก่อน หลังจากนั้นจึงประเมินว่า จะประหยัดหรือลดภาระภาษีได้อย่างไร เช่น การใช้การหัก “ค่าใช้จ่าย” หรือ “การใช้ค่าลดหย่อน” เป็นต้น

สรุปได้ว่า เรื่องภาษีเราสามารถทำให้ถูกต้องได้ด้วยการ “วางแผนภาษี” ถึงแม้ว่าจะมีวิธีในการ “เลี่ยงภาษี” แต่ก็ควรพิจารณาให้ถี่ถ้วนว่าสิ่งที่กำลังจะทำนั้น มีเจตนาเลี่ยงภาษีหรือหนีภาษีกันแน่ แม้ว่าการเลี่ยงภาษีอาจยังไม่ผิดกฎหมายในทันที แต่หากมีการตรวจสอบและพบเจตนาในการกระทำความผิดก็สามารถถูกดำเนินคดีได้เช่นกัน