เคลียร์ให้ชัด “บำนาญสูตรใหม่” ม.39 ได้ประโยชน์ แต่ ม.33 เสียประโยชน์จริงไหม? สรุปคำถาม-คำตอบ “บำนาญ สปส.” ใครได้-ใครเสีย, กองทุนจะเจ๊งไหม?

การปรับเปลี่ยนสูตรการคำนวณบำนาญประกันสังคมเป็นประเด็นที่มีการถกเถียงกันมานานในวงการแรงงานและระบบสวัสดิการสังคมไทย หลังจากที่ผู้ประกันตนจำนวนมากพบปัญหาได้รับเงินบำนาญน้อยกว่าที่ควรจะเป็น

จนล่าสุดเมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2568 คณะกรรมการประกันสังคม (บอร์ดประกันสังคม) ได้มีมติเอกฉันท์เห็นชอบหลักการปรับสูตรบำนาญชราภาพ โดยนำระบบ CARE (Career Average Revalued Earnings) เป็นที่เรียบร้อย

แม้ว่าการปรับสูตรบำนาญครั้งนี้จะเป็นข่าวดีสำหรับผู้ประกันตนโดยรวม แต่ก็ยังมีข้อสงสัยหลายประการ โดยเฉพาะประเด็นที่ว่าการปรับเปลี่ยนนี้จะเอื้อประโยชน์แก่ผู้ประกันตนมาตรา 39 มากกว่ามาตรา 33 จริงหรือไม่ และจะส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของกองทุนประกันสังคมอย่างไร มาลองไล่เรียงประเด็นสำคัญเหล่านี้กันเพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ชัดเจนยิ่งขึ้น

ที่มาของความไม่เป็นธรรมในการคำนวณเงินบำนาญ

รศ.ดร.ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี กรรมการประกันสังคม (ผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน) เปิดเผยว่า สูตรคำนวณบำนาญแบบเดิม ถูกออกแบบไว้เมื่อ 30 ปีที่แล้ว โดยมีข้อสมมติว่า “คนจะมีเงินเดือนเพิ่มขึ้นในปีท้ายๆ เหมือนข้าราชการ” ดังนั้น จึงนำ 5 ปีสุดท้ายมาคิด

อีกทั้ง ณ ตอนนั้น ประกันสังคมเพิ่งก่อตั้งใหม่และยังไม่มีสูตรบำนาญเป็นของตัวเอง มีแต่การบริการรักษาสุขภาพ และเริ่มมีการใช้สูตรบำนาญเมื่อ 10 ปีที่ผ่านมานี้เอง ซึ่งทำให้ความจริงปรากฏว่า “ลักษณะการทำงานของคนไทยไม่เหมือนกับระบบราชการ”

ผู้ประกันตนหลายคนมักจะถูกเลิกจ้างตอนอายุ 40 ปลายๆ หรือ 50 ต้นๆ จากที่เคยได้เงินเยอะ ก็ได้น้อยลง หรือมีการเปลี่ยนจาก ม.33 เป็น ม.39 ทำให้ฐานเงินเดือนลดลงเป็น 4,800 บาท ซึ่งเงิน 4,800 บาทนี้ถูกนำมาคำนวณเป็นฐานเงินบำนาญด้วย ทำให้เหลือเงินบำนาญแค่ประมาณ 1,500 บาทอย่างที่เห็นในปัจจุบัน

การเปลี่ยนแปลงสูตรคำนวณบำนาญระบบ CARE

ระบบ CARE หรือ Career Average Revalued Earnings ไม่ได้ถูกใช้ในไทยที่แรก แต่ถูกนำมาใช้ในหลายประเทศแล้ว เช่น เนเธอร์แลนด์ และสหราชอาณาจักร โดยเน้นการคำนวณเงินบำนาญจากรายได้เฉลี่ยตลอดระยะเวลาการทำงานทั้งหมด แทนการใช้เฉพาะช่วงท้ายของชีวิตการทำงาน

สำหรับของไทย การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นมีอยู่ 3 ประเด็นหลักๆ

1. คำนวณเงินเดือนเฉลี่ยตลอดการทำงาน จากเดิมที่คิดเฉลี่ยจากค่าจ้าง 5 ปีสุดท้าย
2. ค่าจ้างในอดีตที่นำมาใช้คำนวณ จะถูกปรับเพิ่มเป็นค่าเงินจริงในปัจจุบัน
3. ถ้าใช้สูตรใหม่แล้วได้บำนาญลดลง จะชดเชยเท่าสูตรเก่าให้เป็นเวลา 5 ปี

ปรับสูตรใหม่ ม.33 เสียประโยชน์จริงไหม?

ไม่จริง เพราะจากสูตรใหม่ ม.33 จะได้บำนาญเท่าเดิมหรือเพิ่มขึ้นเล็กน้อย เนื่องจากสูตรนี้มีการใช้รายได้ตลอดอายุการทำงานที่มีการปรับเพิ่มค่าแรงเป็นมูลค่าจริงในปัจจุบันด้วย เช่น เงินเดือน 9,000 บาท ในปี 2550 จะถูกปรับเป็น 15,000 บาท ในปี 2568 (กรณีเกษียณปี 2568)

อีกทั้ง หากสูตรใหม่ที่คำนวณแล้วผู้ประกันตนได้บำนาญน้อยลง จะมีการชดเชยให้เท่าสูตรเก่าเป็นเวลา 5 ปี ซึ่งหลังจาก 5 ปีนั้น เงินบำนาญจะถูกปรับขึ้นสูงกว่าสูตรเดิมโดยอัตโนมัติ จากค่าเงินจริงที่เพิ่มขึ้น

ปรับสูตรใหม่ ม.39 ได้ประโยชน์มากที่สุด?

จริง กรณีนี้คุณเกศนคร พจนวรพงษ์ โฆษกทีมประกันสังคมก้าวหน้า เปิดเผยว่า การปรับสูตรบำนาญใหม่นี้ ผู้ที่ได้ประโยชน์มากที่สุด คือ ผู้ประกันตนที่อยู่ใน ม.39 เพราะจากเดิมที่ได้รับประมาณ 1,500 บาท มีโอกาสได้รับบำนาญเพิ่มมากขึ้นเป็น 4,000-5,000 บาทเลยทีเดียว

ปรับสูตรใหม่ กองทุนฯ จะเจ๊งไหม?

จากการประเมินโดยฝ่ายวิจัยของสำนักงานประกันสังคม พบว่า การปรับสูตรบำนาญใหม่ไม่มีผลต่อความมั่นคงของกองทุน เนื่องจากจะใช้งบประมาณเฉลี่ย 6,000 ล้านบาทต่อปี เป็นระยะเวลา 10 ปี ถือว่าไม่เยอะเมื่อเทียบกับงบสิทธิประโยชน์ทางการแพทย์ที่ใช้อยู่ 70,000 ล้านบาทต่อปี

ทำไมไม่แยกสูตรบำนาญ ม.33 กับ ม.39 ออกจากกัน?

ในความเป็นจริงมีผู้ประกันตนที่ข้ามไปมาระหว่าง ม.33 และ ม.39 ตลอดอายุการทำงาน การปรับสูตรค่าเฉลี่ยและมูลค่าที่แท้จริงจึงเป็นการแก้ไขปัญหาในภาพรวม

ผู้ที่ได้รับเงินบำนาญไปแล้ว จะได้เพิ่มหรือไม่?

รศ.ดร.ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี เปิดเผยว่าในช่วงเปลี่ยนผ่านนี้ ประกันสังคมจะต้องมีส่วนในการ Top-Up เพื่อเป็นเงินชดเชยระหว่างสูตรเก่าและสูตรใหม่ รวมทั้งจะมีการจ่ายชดเชยให้คนที่รับบำนาญไปแล้วด้วย

สุดท้ายนี้ การเปลี่ยนแปลงถือเป็นก้าวสำคัญที่ทำให้ผู้ประกันตนได้รับความเป็นธรรมมากขึ้น ซึ่งขั้นตอนต่อไปคือ การทำประชาพิจารณ์ เพื่อให้ประชาชนสามารถให้ความเห็นได้ และคาดว่าน่าจะเริ่มใช้ได้ในต้นปี 2569