“อิคิไก” ศาสตร์ของคนญี่ปุ่นที่ช่วยวางแผนการเงินได้

เมื่อไม่นานมานี้ ผมเพิ่งไปนั่งอ่านหนังสือชื่อ The Little Book of Ikigai: อิคิไก ความหมายของการมีชีวิตอยู่ ซึ่งเขียนโดย Ken Mogi (แปลไทยโดยคุณวุฒิชัย กฤษณะประกรกิจ) แล้วค้นพบว่ามันมีรายละเอียดที่น่าสนใจซ่อนอยู่เยอะเลยทีเดียว นอกจากจะตอบคำถามปัญหาโลกแตกที่ว่า “เรามีชีวิตอยู่บนโลกนี้ไปเพื่ออะไร?” เรายังเอามาประยุกต์ใช้ในการวางแผนการเงินได้ด้วยนะ

อิคิไกคืออะไร?

อิคิไก (Ikigai) เป็นคำในภาษาญี่ปุ่น แปลว่า “เหตุผลหรือความหมายของการมีชีวิตอยู่” เหตุผลที่ทำให้เราอยากตื่นนอนตอนเช้าเพื่อมาทำงานที่เรารัก ซึ่งหลายๆ คน อาจเข้าใจผิด คิดว่านี่คือแพชชั่น (Passion) หรือความหลงใหลในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง อย่างที่กูรูหรือไลฟ์โค้ชเขาชอบพูดถึงกันอยู่บ่อยๆ แน่ๆ

แต่ในความเป็นจริงแล้ว อิคิไก เป็นมากกว่านั้นครับ "อิคิไก" คือสิ่งที่ทำให้เรามีความสุข มีความพึงพอใจในการใช้ชีวิต รู้สึกอิ่มเอมและมั่นคงเสมอ ยิ่งไปกว่านั้น "อิคิไก" ยังทำให้เราตอบตัวเองได้ว่าเราเกิดมาทำไม และเราอยู่ไปเพื่ออะไร

โดยคนญี่ปุ่นเชื่อกันว่า “อิคิไก” ของเราเป็นศูนย์กลางของวงกลม 4 วง ซึ่งมีส่วนซ้อนทับกันอยู่

• วงกลมแรก “สิ่งที่เรารัก” (what you love)
• วงกลมอันที่ 2 คือ “สิ่งที่เราถนัด” (what you are good at)
• วงกลมอันที่ 3 คือ “สิ่งที่ทำแล้วได้เงิน” (what you can be paid for)
• และวงกลมสุดท้าย คือ “สิ่งที่โลกใบนี้ต้องการ” (what the world needs)

ซึ่งแพชชั่นหรือความหลงใหลในสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่พวกเราพูดถึงกันบ่อยๆ เป็นแค่เสี้ยววงกลมเล็กๆ ที่เกิดจากการทำในสิ่งที่ตัวเองรักและถนัดเท่านั้น อาจจะมีหรือไม่มีรายได้เข้ามาเกี่ยวข้องก็ได้ และการทำตามแพชชั่นแบบใจสั่งมาเพียงอย่างเดียว (แต่ไม่ได้เงิน) ก็อาจจะไม่ได้นำมาซึ่ง "อิคิไก" ในชีวิตเรา

ในขณะเดียวกัน ถ้าเรามัวแต่ทำในสิ่งที่โลกต้องการและมีรายได้ แต่ไม่ได้มีใจรัก ก็ไม่ทำให้เกิดอิคิไกอยู่ดี ดังนั้น โจทย์ของเราก็คือทำยังไงก็ได้ให้ “สิ่งที่เรารัก”, “สิ่งที่เราถนัด”, “สิ่งที่ทำแล้วได้เงิน” และ “สิ่งที่มีประโยชน์ต่อโลกใบนี้” กลายเป็นสิ่งเดียวกันครับ

แล้ว “อิคิไก” กับการวางแผนทางการเงินล่ะ?

จากวงกลม 4 วงที่ทับซ้อนกันอยู่นั้น เราสามารถนำแนวคิดมาใช้กับการวางแผนการเงิน ด้วยการตั้งคำถามและกำหนดเป้าหมายการออมเงินให้ชัดเจน ดังนี้

1. “สิ่งที่เรารัก” (what you love?)

เรารักที่จะออมเงินด้วยวิธีไหน?

2. “สิ่งที่เราถนัด” (what you are good at?)

การเก็บเงินแบบไหนที่เราทำได้ดีที่สุด?

3. “สิ่งที่ทำแล้วได้เงิน?” (what you can be paid for?)

มีการออมเงินแบบไหนที่แปลกใหม่และน่าสนใจในตอนนี้บ้าง?

4. “สิ่งที่โลกใบนี้ต้องการ?” (what the world needs?)

ถ้าเงินคือสิ่งที่โลกต้องการ แล้วภารกิจหรือแรงจูงใจในการออมของเราคืออะไร?

อย่างไรก็ตาม “คำตอบ” ของเราแต่ละคนอาจไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับตัวเราเองมากกว่า ว่าเราให้ความสำคัญกับเรื่องอะไร แล้วเราจะพลิกมุมเพื่อสร้างรายได้ของมันออกมาได้หรือเปล่า? บางครั้งอิคิไกของเราอาจอยู่ใกล้ตัวกว่าที่คิด แต่ถ้ายังหาไม่เจอตอนนี้ ก็ไม่เป็นไร มันไม่ได้แปลว่าเราล้มเหลวหรือไม่ประสบความสำเร็จในชีวิตสักหน่อย ค่อยๆ เดินไปเรื่อยๆ ผมเชื่อว่าสักวัน พวกเราจะต้องเจอ “อิคิไก” ของตัวเองอย่างแน่นอนครับ