Gen Z คนหนึ่งอยากรู้ว่าชีวิตวัยเกษียณจะเป็นยังไง มีอะไรบ้างที่เสียดายระหว่างทาง และนี่คือบทเรียนจากการสัมภาษณ์คนวัยเกษียณกว่า 200 คน

สำหรับ Gen Z วัยยี่สิบต้น ๆ อย่าง คำว่า “เกษียณ” อาจฟังดูห่างไกลเหมือนชื่อเมืองในนิยายที่ยังไม่มีใครเคยไปถึง

บางคนเพิ่งเริ่มทำงาน ยังสนุกกับการค้นหาตัวตนในโลกของการทำงาน ยังไม่ได้คิดไกลถึงวันที่ตัวเองจะอายุ 65 แล้วมีเวลาว่างเหลือเฟือในแต่ละวัน

แต่หลังจากได้พูดคุยกับผู้เกษียณกว่า 200 คน ทั้งจากการสัมภาษณ์ตรงและเรื่องราวที่ส่งมาทางออนไลน์กว่า 4,500 เรื่อง ทำให้มุมมองของ โนอาห์ ชีดโลเวอร์ (Noah Sheidlower) หนุ่มเจน Z นักเขียนข่าวด้านเศรษฐกิจของเว็บไซต์ Business Insider เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง

จากเรื่องเงิน…สู่เรื่องหัวใจ

หลายคนพูดถึงเรื่องการออมและการลงทุนอย่างที่เราคุ้นเคยกันดี ตั้งแต่การใช้ประโยชน์จากกองทุนเกษียณ (อย่างในอเมริกาก็เป็น 401(k) หรือ Roth IRA) ไปจนถึงการลงทุนในกองทุนรวมเพื่อให้เงินงอกเงยในระยะยาว แต่สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าก็คือ คนจำนวนมากกลับพูดถึงสิ่งที่ไม่มีตัวเงินเข้ามาเกี่ยวข้องเลย

โนอา บอกว่า

“แม้ว่าการพูดคุยของผมกับผู้เกษียณหลายร้อยคนจะตอกย้ำความจริงเก่าแก่ที่ว่า ‘เงินซื้อความสุขไม่ได้‘ แต่สิ่งที่ทุกคนยืนยันตรงกันก็คือ ’ความมั่นคงทางการเงินนั้นมีคุณค่าอย่างมาก’ หลายคนเน้นย้ำหลักพื้นฐานง่าย ๆ ว่า: จงออมอย่างตั้งใจ ใช้ชีวิตอย่างประหยัด และวางแผนระยะยาว”

มีคนหนึ่งเล่าให้ฟังว่าเขาใช้ชีวิตระมัดระวังเรื่องเงินมาก แต่เมื่อถึงวันเกษียณกลับรู้สึกว่างเปล่า เพราะพวกเขากลับไม่มีความหมายในชีวิต ไม่มีสิ่งที่ทำให้รู้สึกว่า “ตัวเองมีคุณค่า” หลายคนกลับมาทำงาน แม้จะมีเงินใช้ เพราะโหยหา ‘เป้าหมายในชีวิต’ และ ‘การมีตัวตนในสังคม’

คำกล่าวที่บอกว่า “การเกษียณที่ปราศจากเป้าหมาย ก็ไม่ต่างอะไรกับความเบื่อหน่ายที่ยืดยาวออกไป” คงเป็นเรื่องจริงไม่น้อยเลยทีเดียว

บทเรียนจากความเสียดายที่ไม่สามารถย้อนกลับไปได้

หนึ่งในประโยคที่ได้ยินบ่อยที่สุดจากผู้เกษียณคือ…

“รู้งี้ตอนหนุ่มสาวน่าจะ…”

รู้งี้น่าจะลงทุนเร็วกว่านี้ น่าจะใช้เวลากับครอบครัวมากกว่านี้ น่าจะออกเดินทางไปดูโลกก่อนร่างกายจะเริ่มไม่ไหว หรือแม้กระทั่ง “น่าจะดูแลสุขภาพตั้งแต่ยังมีแรง”

ตัวอย่างเช่น Kevin Foster วัย 64 ปี เคยทำงานเป็นช่างเทคนิคในห้องแล็บ มีรายได้หลักแสนต่อปี เขาเริ่มต้นช้าในเรื่องการเงิน ใช้บัตรเครดิตเกินตัว ไม่ได้เต็มที่กับการออม แต่โชคดีที่ยังทันตั้งตัวและเก็บเงินเกษียณได้กว่า $700,000 ก่อนจะถูกบีบบังคับให้ออกจากงานเพราะป่วยด้วยโรคเรื้อรัง

เขาเล่าว่า…

“ไม่ต้องใส่เงินเยอะก็ได้ แต่ต้องเริ่มเก็บตั้งแต่วันนี้”

แม้ไม่ได้ร่ำรวยล้นฟ้า แต่ยังพอใช้ชีวิตได้อย่างมั่นคง เพราะเขาเริ่มวางแผน แม้จะไม่สมบูรณ์แบบ

เกษียณ = ว่างงาน? หรือเริ่มต้นใหม่อีกครั้ง?

Louis Belline อดีตนักบินวัย 75 ปี บอกว่าเขา “เกษียณไม่สำเร็จ” ถึง 5 ครั้ง เพราะพอหยุดทำงาน เขารู้สึกเฉื่อยชา ขาดแรงกระตุ้น เลยกลับมาทำงานเป็นครูสอนนักบิน ทำรายได้หลักแสนต่อปี ทั้งที่เขาเป็นเศรษฐีที่ไม่จำเป็นต้องทำงานอีกแล้ว

“ผมเห็นหลายคนเกษียณแล้วก็แค่นั่งเฉย ๆ แล้วค่อย ๆ ตายไป ผมไม่อยากให้สมองของตัวเองฝ่อเฉย ๆ แบบนั้น” Louis บอก

หลายคนไม่ได้ทำงานต่อเพราะต้องการเงิน แต่เพราะยังอยากรู้สึกว่าตัวเอง “ยังมีคุณค่า” ยังอยากมีปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้าง

และหลายคนก็ค้นพบความหมายใหม่ของชีวิตหลังเกษียณ เช่น Aida Porras วัย 67 ที่เปลี่ยนจากบทบาทภรรยาและผู้ดูแลสามีป่วย มาเป็นเจ้าของร้านขายอุปกรณ์ศิลปะเล็ก ๆ ที่ทำให้เธอมีสังคมใหม่ สนุกกับการวาดรูป และผ่านพ้นความเศร้าได้ด้วยการสร้างสิ่งใหม่

เกษียณแบบไม่รวยล้นฟ้า ก็สุขได้

Bill Watts วัย 78 บอกว่าเขาไม่เคยเป็นคนรวย ไม่ได้มีใครสอนเรื่องการเงิน แต่เขาออมอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ IRA จนถึงการวางแผนทริปท่องเที่ยวราคาประหยัด เขาสานฝันหลายอย่างในชีวิตไว้สำเร็จ ทั้งดำน้ำ ขับเรือ ไปเที่ยวรอบโลก และใช้เวลาอยู่กับภรรยาคู่ชีวิตกว่า 53 ปี

“ผมไม่เคยหาเงินได้เยอะเลย แต่ผมได้ทำเกือบทุกอย่างที่เคยฝันไว้”

สิ่งที่ทำให้เขาเกษียณได้อย่างมีความสุขไม่ใช่จำนวนเงินในบัญชี แต่คือการรู้ว่าอะไรทำให้ตัวเองมีความสุข และค่อย ๆ วางแผนเพื่อไปให้ถึงจุดนั้น

แล้วเราควรทำอะไรตั้งแต่วันนี้?

แม้หลายคนจะบอกว่า “เริ่มเร็วไว้ก่อน” คือคำแนะนำที่ดีที่สุด แต่ก็ยอมรับว่า คนรุ่นใหม่อย่างเราเจอกับภาระค่าใช้จ่ายที่สูง รายได้เริ่มต้นต่ำ การเก็บเงินอาจดูเป็นไปไม่ได้ในช่วงแรก แต่ทุกคนที่ประสบความสำเร็จต่างพูดตรงกันว่า…

“จงเริ่ม แม้เพียงเล็กน้อย แต่ให้ต่อเนื่อง”

และไม่ใช่แค่เรื่องการเงินเท่านั้น การดูแลสุขภาพ การรักษาความสัมพันธ์ การสร้างเครือข่ายทางสังคม และการหาสิ่งที่ทำให้รู้สึกมีชีวิตชีวา ก็สำคัญไม่แพ้กัน

อย่ารอให้เกษียณแล้วค่อยเริ่มดูแลตัวเอง เพราะสุขภาพ ความรัก และความหมายในชีวิต…ไม่มีใครการันตีว่าเราจะมีสิ่งเหล่านี้เสมอไป

เกษียณ = จุดเริ่มต้นของชีวิตใหม่?

บางคนใช้ชีวิตหลังเกษียณเพื่อทำสิ่งที่ไม่เคยมีโอกาสทำมาก่อน เช่น เขียนหนังสือ เปิดธุรกิจเล็ก ๆ ดูแลสวน หรือไปเที่ยวต่างประเทศ บางคนก็กลับมาเป็นอาสาสมัคร หรือกลับไปเรียนรู้สิ่งใหม่

ไม่มีสูตรสำเร็จของชีวิตหลังเกษียณ

เกษียณไม่ใช่การหยุดเฉยๆ ไม่ทำอะไรเลย แต่เป็นอิสระที่จะเลือกว่าเราอยากทำอะไร

ในฐานะคนรุ่นใหม่ โนอาบอกว่าเขาอาจยังไม่รู้ว่าชีวิตข้างหน้าจะไปเจออะไร แต่การฟังเสียงจากผู้มีประสบการณ์ จะช่วยให้เขาวางแผนอนาคตได้ไม่หลงทาง

เพราะสุดท้ายแล้ว… ชีวิตที่ดีไม่ใช่แค่มีเงินพอใช้
แต่คือการได้ตื่นขึ้นมาในแต่ละวัน

แล้วรู้สึกว่า… ยังมีอะไรที่ทำให้เราอยากมีชีวิตอยู่ต่อไป

เริ่มวันนี้ เล็กน้อยก็ยังดี เพื่อที่ในวันหนึ่ง…จะไม่ต้องพูดว่า “รู้งี้นะ…เริ่มนานแล้ว”